Szukasz sprzętu medycznego? Wypełnij darmowe zapytanie
Wypełnij darmowe zapytanie
MedicalOnline.pl wyszukuje najlepszych dostawców
i przesyła im Twoje zapytanie
Dostawcy przesyłają Ci oferty handlowe dotyczące zapytania
sprzęt medyczny
Wyślijzapytanie ofertowe

Jak postępować w sytuacji, gdy nieprzytomny pacjent ma przy sobie tzw. testament życia

Anna Zubkowska, adwokat | 2011-03-11
Jak postępować w sytuacji, gdy nieprzytomny pacjent  ma przy sobie tzw. testament życia

Czy pisemne oświadczenie pacjenta dotyczące braku zgody na leczenie wiąże lekarza, w sytuacji gdy pacjent jest nieprzytomny?

W Polsce nie ma szczególnej regulacji dotyczącej tzw. testamentów życia, czyli oświadczeń woli pacjentów składanych na wypadek utraty przytomności, polegających na określeniu przez pacjenta woli dotyczącej postępowania lekarza wobec niego w sytuacjach leczniczych, które mogą zaistnieć w przyszłości.  

Lekarz ma obowiązek uzyskania zgody pacjenta na badanie lub udzielenie innego świadczenia zdrowotnego (art. 33 i 34  ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty). Jeżeli przedstawiciel ustawowy pacjenta małoletniego, ubezwłasnowolnionego bądź niezdolnego do świadomego wyrażenia zgody nie zgadza się na wykonanie przez lekarza zabiegu operacyjnego, zastosowania metody leczenia lub diagnostyki stwarzającej podwyższone ryzyko dla pacjenta, a niezbędnych dla usunięcia niebezpieczeństwa utraty przez pacjenta życia lub ciężkiego uszkodzenia ciała bądź ciężkiego rozstroju zdrowia, lekarz może wykonać takie czynności po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego. 

Problem pojawia się jednak, gdy przy nieprzytomnym pacjencie lekarze znajdują oświadczenie, które pacjent podpisał, zawierające jednoznaczne oświadczenie zawierające sprzeciw dotyczący stosowania określonych procedur medycznych, nawet gdyby w ocenie lekarza ich użycie było konieczna do ratowania zdrowia i życia. Oświadczenie może dotyczyć np. transfuzji krwi, może być sformułowane w następujący sposób: „Oświadczenie dla służby zdrowia - żadnej krwi".

Istotny wyrok Sądu Najwyższego 

Sąd Najwyższy w wyroku z 27 października 2005 r. (sygn. akt III CK 155/05, opubl.: Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna z 2006 r., nr 7-8, poz. 137, str. 150) wyraził pogląd, że oświadczenie pacjenta wyrażone na wypadek utraty przytomności, określające wolę dotyczącą postępowania lekarza w stosunku do niego w sytuacjach leczniczych, które mogą zaistnieć, jest dla lekarza - jeżeli zostało złożone w sposób wyraźny i jednoznaczny - wiążące. 

Wskazany przykład oświadczenia „Oświadczenie dla służby zdrowia - żadnej krwi", w ocenie Sądu Najwyższego zawierał jednoznaczny sprzeciw pacjenta i powinien być uszanowany. Problem jest o tyle istotny, że za czyn niedozwolony jest uznane zarówno udzielenie świadczenia zdrowotnego bez zgody pacjenta (art. 192 Kodeksu karnego), jak i zaniechanie jego udzielenia (art. 160 Kodeksu karnego). Zignorowanie woli pacjenta jest de facto wykonaniem zabiegu bez jego zgody na udzielenie pomocy, a nieudzielenie pomocy może wiązać się z utratą życia lub zdrowia pacjenta. W literaturze stanowisko Sądu Najwyższego jest w związku z tym krytykowane ze względu na fakt, że przerzuca na lekarza ciężar oceny, czy wyrażona przez pacjenta jest „wyraźna i jednoznaczna”. 

Ważne 
Nawet jeśli pacjent ma przy sobie oświadczenia pro futuro, a lekarz zna jego stanowisko, dotyczące stosowania wobec niego określonych procedur medycznych, zakłady opieki zdrowotnej zawiadamiają sądy opiekuńcze, które z urzędu podejmują postępowanie dotyczące wyrażenia zgody na zastosowanie określonej procedury medycznej, przy uwzględnieniu okoliczności sprzeciwu pacjenta.

Problem dotyczy także niedoszłych samobójców, którzy swoim zachowaniem dają podstawy do przypuszczeń, że sprzeciwiają się podjęciu np. reanimacji. W literaturze prawniczej powszechny jest pogląd, że oświadczenia tych pacjentów, ze względu na ich stan psychiczny mogą być obarczone błędem i zasadnym jest podjęcie akcji ratunkowej mimo sprzeciwu (art. 33 i 34 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty).

Planowane zmiany 

W projekcie ustaw  o podstawowych prawach i wolnościach człowieka w dziedzinie zastosowań biologii i medycyny oraz o utworzeniu Polskiej Rady Bioetycznej oraz ustawy o ochronie genomu ludzkiego i embrionu ludzkiego oraz Polskiej Radzie Bioetycznej i zmianie innych ustaw (7 października 2010 r. projekty skierowano do I czytania na posiedzeniu Sejmu, a następnie do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisji Zdrowia) zawarto propozycje, że w odniesieniu do oświadczeń pacjentów wyrażonych na przyszłość, należy brać pod uwagę wcześniej wyrażone życzenia osoby zainteresowanej dotyczące interwencji medycznej, jeżeli w chwili jej przeprowadzenia nie jest ona w stanie wyrazić swej woli – zapis taki jest powtórzeniem art. 9 Konwencji o ochronie praw człowieka i godności istoty ludzkiej wobec zastosowań biologii i medycyny i nie wnosi dla lekarza ani zakładu opieki zdrowotnej większej zmiany w porównaniu do stanu obecnego, Konwencja została bowiem podpisana przez Polskę w 1999 r. ale do dziś, ze względu na brak ustaw krajowych, nie została ratyfikowana. Zapis powtórzony z konwencji stanowi tylko wskazówkę interpretacyjną, nie rozstrzyga ona jednak problemu. 

Podstawa prawna:
  • art. 33 i 34 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty – tekst jedn.: Dz.U z 2008 r. nr 136, poz. 857 ze zm.,
  • art. 192, art. 160 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny - Dz.U. nr 88, poz. 553 ze zm.,
  • projekty ustaw o podstawowych prawach i wolnościach człowieka w dziedzinie zastosowań biologii i medycyny oraz o utworzeniu Polskiej Rady Bioetycznej oraz ustawy o ochronie genomu ludzkiego i embrionu ludzkiego oraz Polskiej Radzie Bioetycznej i zmianie innych ustaw – druki sejmowe 3468 i 3467, www.sejm.gov.pl.
Więcej porad znajduje się na stronie internetowej "Serwisu Kadry Zarządzającej ZOZ".
Kiedy pacjent ma prawo do wizyty domowej lekarza POZ
25.02.2011Dariusz Poznański, Ministerstwo Zdrowia, Departame&hellip
Gdzie przechowywać paszport techniczny urządzeń medycznych
24.01.2011Krzysztof Tuczapski/Prezes zarządu Zamojskiego Szp&hellip
Jak prowadzić dokumentację medyczną od 1 stycznia 2011 r.
01.04.2011Dariusz Poznański , Departament Organizacji Ochron&hellip
Ustawa o działalności leczniczej uchwalona przez Senat
06.04.2011Serwis Kadry Zarządzającej ZOZ
więcej