Szukasz sprzętu medycznego? Wypełnij darmowe zapytanie
Wypełnij darmowe zapytanie
MedicalOnline.pl wyszukuje najlepszych dostawców
i przesyła im Twoje zapytanie
Dostawcy przesyłają Ci oferty handlowe dotyczące zapytania
sprzęt medyczny
Wyślijzapytanie ofertowe

Założenia organizacyjne Szpitalnego Oddziału Ratunkowego

Jakubaszko Juliusz, Soczywko Julita/PM | 2008-11-19
Założenia organizacyjne Szpitalnego Oddziału Ratunkowego

Tabela 1

Założenia organizacyjne Szpitalnego Oddziału Ratunkowego

Tabela 2

Założenia organizacyjne Szpitalnego Oddziału Ratunkowego

Tabela 3

Założenia organizacyjne Szpitalnego Oddziału Ratunkowego

Tabela 4

Przejdź do Katalogu Wyposażenia Szpitalnego Oddziału Ratunkowego


W listopadzie 1999 roku podjęto realizację rządowego programu „Zintegrowane Ratownictwo Medyczne”, a w nim, między innymi, tworzenie struktur organizacyjnych szpitalnych oddziałów ratunkowych i przygotowanie specjalistycznej kadry medycznej do ich obsadzenia. Równolegle rozwijane są nowe struktury ratownictwa medycznego na poziomie przedszpitalnym. Powstał dzięki temu nowy obszar zadań dla systemu ochrony zdrowia oraz systemu bezpieczeństwa publicznego.

Ustawa „O państwowym ratownictwie medycznym” uchwalona w 2006 roku kreuje nową rzeczywistość polskiej medycyny ratunkowej i systemu ratownictwa medycznego. Wskazuje ona w sposób jednoznaczny jednostki tego systemu, do których zalicza szpitalne oddziały ratunkowe i zespoły ratownictwa medycznego.

Założeniem nadrzędnym nad całością funkcjonowania tych struktur jest wzajemna integracja jednostek wewnątrz systemu oraz kształcenie i ustawiczne doskonalenie zawodowe specjalistycznych grup zawodów medycznych pracujących w systemie. Wśród nich stabilizuje się pozycja lekarza specjalisty medycyny ratunkowej, pielęgniarki ratunkowej oraz licencjonowanego ratownika medycznego.

Medycyna ratunkowa w Polsce oparta jest na anglo – amerykańskim modelu emergency medicine, wypracowanym przez 30 lat w wielu wysokich rozwiniętych kr ajach, takich jak Stany Zjednoczone, Australia czy Zjednoczone Królestwo. Jest ona samodzielną dyscypliną medyczną, która posiada specjalistyczną bazę szpitalną, jaką są szpitalne oddziały ratunkowe oraz charakteryzuje się integracją specjalistycznych jednostek organizacyjnych.

Szpitalne oddziały ratunkowe, będące jednostkami organizacyjnymi wieloprofilowych szpitali, są ukierunkowane na leczenie ratunkowe wszystkich zagrożeń zdrowotnych – niezależnie od rodzaju i przyczyny jej wywołującej. Oczekiwane korzyści z ich funkcjonowania są utożsamiane z zadaniami medycyny ratunkowej. Mają one, zatem umożliwić:

  • Zmniejszenie umieralności z przyczyn nagłych;
  • Zmniejszenie zgonów możliwych do uniknięcia;
  • Zmniejszenie ilości i rozmiarów inwalidztwa do uniknięcia;
  • Zmniejszenie ciężkości oraz zakresu bólu i cierpienia powodowanych nagłym zagrożeniem zdrowotnym;
  • Racjonalizację czasu i kosztów leczenia;
  • Racjonalizację wykorzystania bazy szpitalnej w leczeniu nagłych zagrożeń zdrowotnych;
  • Wypełnienie luki pomiędzy lecznictwem otwartym a leczeniem szpitalnym
  • Zwiększenie poczucia bezpieczeństwa społecznego z faktu swojej stałej gotowości do wypełnienia wymienionych powyżej zadań.


W celu umożliwienia oddziałom ratunkowym wykonywania tych zadań i odniesienia oczekiwanych korzyści należy im zapewnić spełnienie kryteriów, które zostały określone w programie resortowym ministra zdrowia: „Zintegrowane Ratownictwo Medyczne”. Kryteria te odnoszą się przede wszystkim do wielkości szpitali, w którym znajduje szpitalny oddział ratunkowy. Muszą w nim istnieć, co najmniej: oddział chirurgii ogólnej, oddział chorób wewnętrznych, oddział anestezjologii z intensywną terapią, dział diagnostyki radiologicznej.
W strukturze szpitalnego oddziału ratunkowego zakłada się istnienie szeregu podstawowych obszarów zadaniowych. Należą do nich:

  • Obszar dyspozytora – rejestracji i segregacji (TRIAGE)
  • Obszar resuscytacyjno – zabiegowy
  • Obszar terapii natychmiastowej
  • Obszar obserwacji
  • Obszar konsultacji


Dodatkowo w modelu szpitalnego oddziału ratunkowego wyróżnia się: poczekalnie pacjentów i rodzin, zaplecze diagnostyczne, zaplecze personelu oraz zaplecze zespołów wyjazdowych.

Wymagania, jakie powinien spełniać szpitalny oddział ratunkowy, oparte są na wieloletnich doświadczeniach funkcjonowania takich oddziałów w licznych krajach – po uwzględnieniu możliwości polskiego systemu ochrony zdrowia. Mają one umożliwiać wykonywanie podstawowych procedur klinicznych dla medycyny ratunkowej, przy spełnieniu niezbędnych wymagań odnośnie monitorowania funkcji życiowych i bezpieczeństwa pacjenta. Do warunków prawidłowego funkcjonowania szpitalnego oddziału ratunkowego zalicza się: jakość personelu, strukturę architektoniczną, strukturę organizacyjną i sposób administrowania, wyposażenie sprzętowe, wyposażenie lekowe, współdziałanie z innymi strukturami szpitala i sytemu, zaplecze serwisowe.

Zadaniem systemu ochrony zdrowia jest tym razem stworzenie właściwych warunków dla profesjonalnego działania szpitalnych oddziałów ratunkowych, które pomimo wejścia w życie ustawy o ratownictwie medycznym, nie zostały właściwie docenione szczególnie w zakresie finansowania. Uniemożliwia to prawidłowy dobór personelu – zarówno lekarskiego, jak i średniego oraz niższego medycznego. Udaremnia również podejmowanie w nich większości zakładanych procedur, gwarantowanie odpowiedniego poziomu monitorowania stanu pacjentów, zapewnienie niezbędnej diagnostyki i zwykłej opieki medycznej nad ludźmi w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, którym zawsze towarzyszy stres, ból i cierpienie.

Obszar dyspozytora – rejestracji i segregacji (TRIAGE), w szpitalnym oddziale ratunkowym.

Prawidłowe wejście i dojazd do szpitalnego oddziału ratunkowego mają umożliwić bezkolizyjne i nieskrępowane dotarcie pacjenta do obszaru dyspozytora – rejestracji i segregacji medycznej. W szczególnych warunkach może to oznaczać przeprowadzenie pacjenta przez obszar dekontaminacji. Jest to bardzo istotne w obecnej dobie, kiedy wzrasta niebezpieczeństwo przypadkowych skażeń lub aktów bioterrorystycznych. Obszar dekontaminacji powinien być umieszczony pomiędzy dojazdem do szpitalnego oddziału ratunkowego a obszarem segregacji.

Część dyspozytorska zapewnia łączność oddziału z innymi jednostkami ratownictwa medycznego, z centrum powiadamiania ratunkowego oraz obszarem całego szpitalu. W przyszłości umieszczone w niej będą środki teletransmisji medycznej do przekazywania obrazu i danych monitorujących parametry życiowe pacjenta z obszaru pozaszpitalnego. Takimi możliwościami dysponują już niektóre oddziały ratunkowe w naszym kraju.

Opisywany obszar jest również miejscem wstępnej segregacji medycznej (TRIAGE, , której zadaniem jest najszybsze przekazanie pacjenta do najwłaściwszego obszaru zadaniowego w oddziale ratunkowym. Tutaj również wprowadza się pacjenta do ewidencji szpitalnej.
Obszar resuscytacyjno – zabiegowy w szpitalnym oddziale ratunkowym.

Do obszaru resuscytacyjno – zabiegowego kierowani są pacjenci w stanie bezpośredniego zagrożenia funkcji życiowych lub z już istniejącym ich zatrzymaniem. Obszar ten powinien umożliwiać prowadzenie zaawansowanej resuscytacji krążeniowo–ddechowo–mózgowej i resuscytacji okołourazowej z resuscytacja płynową włącznie. Stawia to wysokie wymagania organizacyjne i wyposażeniowe tego obszaru, a jego poziom referencyjności zależy bezpośrednio od możliwości specjalistycznych całego szpitala. Oznacza to rozwinięte w dużym zakresie zaawansowane czynności takich zespołów zadaniowych szpitala, jak: zespół urazowy (trauma team, , zespół wieńcowy, zespół udarowy, zespół toksykologiczny i tp. Dane zespoły wraz z personelem szpitalnego oddziału ratunkowego podejmują wstępne leczenie ratunkowe nagłych zagrożeń życia tak, aby przywrócić i utrzymać podstawowe funkcje życiowe pacjenta oraz umożliwić wykonanie niezbędnej diagnostyki. Ma to doprowadzić chorego do celowanej terapii specjalistycznej w możliwie jak najkrótszym czasie. Zatem jest to najtrudniejszy pod względem organizacyjnym i najważniejszy funkcjonalnie obszar szpitalnego oddziału ratunkowego. Musi on również spełniać wysokie wymagania architektoniczne, co do swojej lokalizacji w oddziale (jak najbliżej obszaru segregacji, oraz co do swojej powierzchni i wyposażenia – ma zapewnić jednoczasowe prowadzenie resuscytacji u co najmniej czterech pacjentów w warunkach zdarzenia masowego, czy katastrofy. Wyposażenie niezbędne w obszarze resuscytacyjno – zabiegowym przedstawia tabela

Obszar terapii natychmiastowej w szpitalnym oddziale ratunkowym.

Obszarem tym określa się sale zabiegowe ( „czysta” i „brudna”, umożliwiające wykonywanie drobnych zabiegów chirurgicznych, takich jak: opracowanie i szycie ran, zmiany opatrunków, zakładanie unieruchomień i opatrunków gipsowych, wykonywanie punkcji płynów ustrojowych, wykonywanie znieczuleń miejscowych i przewodowych i tp. W tabeli 2 zostało zestawione niezbędne wyposażenie sali zabiegowej i opatrunków gipsowych, które powinno być w odpowiedniej ilości.

Obszarem terapii natychmiastowej są również stanowiska wzmożonego nadzoru i wstępnej intensywnej terapii, umożliwiające zaawansowane monitorowanie i podtrzymywanie funkcji życiowych, podejmowanie i prowadzenie oddechu zastępczego, wspomaganie krążenia, leczenie ostrych zaburzeń rytmu serca, zakładanie i kontynuację drenażu jam ciała, detoksykację, ostrą terapię nerkozastępczą, ostrą terapię hiperbaryczną i tp. Zakres i możliwości wykonywania danych procedur są wprost proporcjonalne do możliwości specjalistycznych całego szpitala oraz do personelu szpitalnego oddziału ratunkowego i wyposażenia sprzętowego. Ich ilość i jakość rzutuje na poziom referencyjności oddziału ratunkowego. Minimum wyposażenia Sali intensywnej terapii, które powinno być w odpowiedniej ilości, przedstawia tabela 3.

Obszar konsultacyjno – obserwacyjny w szpitalnym oddziale ratunkowym.


Obszar konsultacyjno – obserwacyjny ma zapewnić możliwość badania lekarskiego i konsultacji pacjentów chodzących – dorosłych i dzieci – którzy nie wymagają natychmiastowych działań ratunkowych, lecz tylko porady ambulatoryjnej i rozwinięcia diagnostyki. Dany obszar ma również zapewnić możliwość krótkotrwałej obserwacji pacjentów leżących, o niejednoznacznym obrazie klinicznym – utrudniającym podjęcie decyzji natychmiastowej. Analizując dokumentację szpitalnych oddziałów ratunkowych najczęstszymi wskazaniami do obserwacji są:

  • Bóle w klatce piersiowej
  • Bóle brzucha
  • Krwawienie z przewodu pokarmowego
  • Bóle okolicy krzyżowej
  • Stany pourazowe
  • Klinicznie stabilne przedawkowania leków
  • Zaburzenia świadomości
  • Krwawienia z dróg rodnych


W obszarze konsultacyjno – obserwacyjnym, jak i pozostałych obszarach szpitalnego oddziału ratunkowego duże znaczenie ma zaplecze diagnostyczne, na które składa się między innymi aparat USG i aparatura do wykonywania endoskopii (tabela 4, – umożliwiająca wykonanie podstawowych badań endoskopowych w warunkach zaawansowanych procedur ratunkowych oraz diagnostyka  w trybie point of care.

Badania rozproszone, przyłóżkowe (point – of – care testing, POCT, – to diagnostyka in vitro wykonywana poza laboratorium z wykorzystaniem łatwych w obsłudze systemów pomiarowych (analizatory parametrów krytycznych, i mają za zadanie maksymalne skrócenie całkowitego czasu wykonywania badania. Przy tym rodzaju badań prawie wyeliminowana jest faza przedanalityczna, a automatyczne analizatory dodatkowo skracają czas badania. Analizatory te, obsługiwane przez lekarzy i pielęgniarki, są przystosowane do oznaczeń w świeżo pobranej pełnej krwi. Dodatkową zaletą PoCT jest istotne zmniejszenie objętości krwi koniecznej do wykonania badania. Ma to znaczenie w doraźnej diagnostyce szpitalnego oddziału ratunkowego. Potencjalnie testy PoCT mogą zmniejszać koszty diagnostyki laboratoryjnej poprzez ograniczenie profilu zlecanych badań.
W trybie PoCT wykonywane są badania odzwierciedlające podstawowe funkcje życiowe, jak gazometria, elektrolity, mleczany, glukoza, morfologia krwi oraz badania czynności nerek i wątroby. Należą do nich także inne badania niezbędne do doraźnych interwencji lekarskich, jak markery sercowe lub oznaczenia toksykologiczne.

W krajach wysoko rozwiniętych badania PoCT stanowią powyżej 10 % ogólnej liczby zleconych oznaczeń. W polskich warunkach analizy tego typu są jeszcze mało popularne, a ogólna ich liczba stanowi 1 – 2 % wszystkich badań laboratoryjnych. Ich lokalizacja w szpitalnych oddziałach ratunkowych powinna już stać się normą. Zwłaszcza, że współczesny sprzęt przeznaczony do badań
w trybie PoCT oraz zestawy odczynnikowe są porównywalne z jakością uzyskiwaną w laboratorium centralnym, co dowodzą badania naukowe w tym zakresie.

Piśmiennictwo:
1. Brennan J. A., J.R. Krohmer J. R.: Principles of EMS Systems. Jones and Barlett Publishers, 2005.
2. Greaves I., Porter K., Hodgetts T., Woollard M.: Emergency Care. Saunders Elsevier, 2006.
3. Plantz S, Adler J.: NMS – Emergency Medicine. Wydanie I polskie  pod red. Jakubaszki J. U& P, 2000.
4. Tintinalli J., Kelen G., Stapczyński J.: Emergency Medicine American College of Emergency Physician. Mc Graw–Hill, New York, 1999; 5th Edition.